Հինէն ի վեր, դրօշը կամ դրօշակը կը ներկայացնէ ցեղախումբի մը, ժողովուրդի մը եւ կամ ազգի մը փառքն ու պատիւը բարձր պահող խորհրդանիշ մը։

 Նախնական իր ձեւին մէջ, դրօշակը եղած է կուռք մը կամ արձան մը, որոնք կը դրուէին ձողի մը ծայրը։ Հնագոյն շրջաններուն, նման ձեւի դրօշակներ կը գործածուէին կրօնական արարողութեանց եւ հանդիսութիւններու ընթացքին՝ թափօր կազմելու համար։ Ուրեմն,դրօշակի ծագումը կապուած է հեթանոսական կրօնին հետ, զարգացած անոր հետ եւ անոր մշակոյթին մէջ։

 Ինչպէս ուրիշ ազգեր, հայ ազգն ալ ունեցած է նախարարական, իշխանական եւ թագաւորական տոհմերու կամ ընտանիքներու յատուկ դրօշակներ։ Վերջին հաշուով, անկախ եւ ազատ ըլլալու կամքը արտայայտող, հպարտութիւն եւ ինքն իր տէրը ըլլալու վստահութիւնը ներշնչող դրօշակները ժամանակի ընթացքին փոխած են ձեւեր եւ, հետեւաբար, իմաստներ։

 Պարսիկներու եւ յոյներու նման հայերն ալ գործածած են բնութեանառարկաներու, մարմիններու եւ կենդանիներու քանդակներ, որոնք կա՛մ քարաշէն կ’ըլլային, կա՛մ մետաղեայ եւ կամ փայտէ շինուած։

 Առաջին լաթէ դրօշակին կը հանդիպինք հռոմէական բանակին մօտ։ Անկէ ետք, լաթէ դրօշակի գործածութիւնը կը սկսի տարածուիլ եւ կը տեսնուի այլ ժողովուրդներու բանակներուն մօտ եւս։

 Ի՞նչ գոյներ եւ քանդակներ գործածուած են հայկական դրօշակներու կամ զինանշաններու մէջ։

 Արտաշէսեան եւ Արշակունեան հարստութիւններու ժամանակ, դրօշակի վրայ արծիւն ու արեւը (արեգակ) եւ ծիրանեգոյնը միշտ գործածուած էին։

 Բագրատունեաց հարստութեան ժամանակաշրջանին - Աշոտ Ա.էն մինչեւ Գագիկ Բ.- հայ թագաւորները կը կրէին ծիրանագոյն հագուստներ, ինչ որ ենթադրել կու տայ, թէ ծիրանեգոյնը ի պատուի էր այդ օրերուն ալ։

 Կիլիկիոյ Ռուբինեան հարստութենէն մեզի չեն հասած դրօշակներ, որովհետեւ լաթէ կազմուած կ’ըլլային։ Իսկ լաթէ դրօշակները չէին կրնար դիմանալ վեց հարիւր տարի։

 Ռուբինեան հարստութեան ժամանակաշրջանին, արծիւի փոխարէն առիւծը իբրեւ զինանշան գործածուած է։ Կա՛ն համոզիչ ապացոյցներ, որոնք ենթադրել կու տան, որ Կիլիկիոյ դրօշակն ալ ծիրանի գոյն ունէր։

 Ռուբինեան հարստութեան անկումէն ետք (1375), ունեցանք Դաւիթ Բէկի գլխաւորած Ղարաբաղի ինքնավարութեան շատ կարճ ժամանակաշրջանը։ Կարճատեւ Խամսայի մելիքութիւնները վստահաբար ունէին իրենց դրօշակ-զինանշանները, որոնց մասին շատ տեղեկութիւն կամ ծանօթութիւն չէ հասած մեզի։ Այս ինքնավարութեան կեանքը տեւած է միայն վեց տարի (1772-1728):

1826-1828 թուականներուն, ռուս-պարսկական պատերազմին Ներսէն Աշտարակեցի կաթողիկոսը կազմեց հայ կամաւորներով զինուորական գունդեր, հաւատալով Ռուսիոյկատարած խոստումներուն։ Այս գունդերու գործածած դրօշակներէն երեք օրինակ կը գտնուին Երեւանի պետական պատմական թանգարանին մէջ։

 Առաջինը կը բաղկանայ վեց դրօշակէ, որոնցմէ չորսը կը ներկայացնեն հայկական չորս հարստութիւնները։ Իսկ մնացեալ երկուքէն մէկը եկեղեցական, միւսը՝ իշխանական բնոյթ ունին։ Կեդրոնը՝ շրջանակի մէջ, կայ «Հ» գիրը՝ Հայաստան իմաստով։

 Երկրորդը ունի վեցի փոխարէն չորս դրօշակ, «Հ» գիրը եւ արծիւ մը։

 Երրորդը ունի Յիսուսի գլուխը սրտաձեւ զարդի մը մէջ։

 Յիշեալ երեք դրօշակներն ալ ունին օրհնութեան եւ աղօթքի խօսքեր։

1878ին, Պերլինի Վեհաժողովէն ետք, հայութիւնը անդրադարձաւ, որ «թուղթէ շերեփ»ի փոխարէն անհրաժեշտ է «երկաթէ շերեփ»ը. ուրիշ ելք չունի փրկութեան։ Ինքնապաշտպանութիւնը դարձած էր անխուսափելի անհրաժեշտութիւն մը։ Կազմուեցան փոխվրէժի հետամուտ ցիր ու ցան խմբակներ, որոնք կը գործածէին կարմիր եւ սեւ գոյներով դրօշակներ։ Այս դրօշակներուն վրայ կային մարդու գանկ՝ խաչաձեւ ոսկորներով։

1885-1890 ժամանակաշրջանին հիմնադրուեցան հայկական երեք կուսակցութիւնները։ Արմենական կուսակցութիւնը՝ Վանի մէջ (1885), Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւնը (Ս.Դ.Հ.Կ.)՝ Ժընեւի մէջ (1887), Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը (Հ.Յ.Դ.)՝ Թիֆլիսի մէջ (1890) ։

1908ին, Գահիրէի մէջ կը ստեղծուի Սահմանադիր Ռամկավար կուսակցութիւնը։ Հետագային, «Վերակազմեալ Հնչակեաններ» կը միանան նորաստեղծ Ռամկավար կուսակցութեան եւ առաջ կու գայ այսօրուան Ռամկավար Ազատական կուսակցութիւնը (Ռ.Ա.Կ.)1921ին։ Արմենական կուսակցութեան կնիքը ունէր կլոր շրջանակ, ձախէն աջ՝ շրջանակի մէջ գտնուած «Արմենական կազմակերպութիւն Ա. Շրջանակ», կեդրոնը զարդեր, նիզակներու վրայ դրօշակ, հասկեր, աւելի վերը՝ Արեւ, մէջը խաչ։

 Ս.Դ.Հնչակեան կուսակցութեան դրօշակը եղած է կարմիր, որ յեղափոխութիւն իմաստը ունի։

 Զինանշանը՝ հաւկթաձեւ շրջանակ, վարէն կարմիր ժապաւէնով իրարու միացած, իսկ վերը՝ փոքր չափով մը՝ բաց։ Շրջանակին մէջ խաչաձեւ՝ դրօշակ, մուրճ, ճիշդ կեդրոնը՝ սուր, կարմիր ժապաւէնով միացած դրօշակին եւ մուրճին։ Ասոնց մէջտեղը երկար շղթայ։ Վերը գրուած է Ս.Դ.Հ.Կ.։

 Մուրճը կը նշանակէ յաղթանակ, սուրը՝ կռիւ, շղթան՝ բռնութիւն, որ սուրով կտրուած է։

 Հ.Յ.Դաշնակցութեան դրօշակը կարմիր է, որ յեղափոխութիւն կը նշանակէ։ Զինանշանը՝ աջ ափի մէջ կարմիր դրօշակ՝ բարձր բռնուած, դրօշակին վրայ խաչաձեւ փետուր, բահ եւ սուր։ Փետուրը կը ներկայացնէ գիրն ու գրականութիւնը, սուրը՝ կռիւ, բահը՝ աշխատանք։

 Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան դրօշակը կապոյտ է, որ խաղաղութեան իմաստ ունի։Զինանշանը՝ շրջանակի մէջ գրիչ, կարկին՝ կէս բաց, բահ, ճիւղերու խուրձ։ Ճիւղերու խուրձը հեղինակութիւն կը նշանակէ։ Նոյն իմաստով գործածուած էր նաեւ հռոմէական կայսրութեան մօտ ալ։ Գրիչը կը նշանակէ գիրն ու գրականութիւն։ Բահը՝ աշխատանք։

Կիլիկիոյ Ռուբինեան հարստութեան անկումէն ետք, վեց դար շարունակ հայ ժողովուրդը պետականութիւն չունեցաւ եւ ապրեցաւ թէ՛ ցարական եւ թէ թրքական բռնակալութեան կեղեքումները, շահագործումները, հալածանքները ու առօրեայ դարձած սպանութիւնները։ Եւ ճիշդ այս պատճառով ալ այնքան մեծ են Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակման նշանակութիւնը եւ խորհուրդը հայ կեանքին մէջ։ Հայ ժողովուրդը ունեցաւ իր սեփական պետական կառոյցը՝ հանրապետական վարչաձեւով, սեփական բանակով եւ դրօշակով։

«Վազրիկ» Յունիս 2016

ARF BADANI բջիջային ծրագիր

appposter