Աշխարհագրական իր դիրքով, Կիպրոս ռազմագիտական մեծ արժէք կը ներկայացնէ Արեւելեան Միջերկրականի մէջ։ Ան կրնայ հսկել Թուրքիոյ, Սուրիոյ եւ Լիբանանի ափերուն եւ այդ երկիրներէն ներս տեղի ունեցող զինուորական շարժումներուն. ան կը հսկէ նաեւ Սուէզի ջրանցքին եւ Հնդկաստան տանող ճամբուն։ Այս դիրքին պատճառով, Կիպրոս, որ նաեւ Միջերկրականի երկրորդ ամենամեծ կղզին է, միշտ կռուախնձոր եղած է մեծ պետութիւններուն միջեւ։

 Մինչեւ ԺԹ դարու վերջաւորութիւնը, Կիպրոս կը գտնուէր Օսմանեան կայսրութեան իշխանութեան տակ։ 1878ին, Անգլիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ կնքուած գաղտնի համաձայնութեամբ, կղզին անցաւ անգլիացիներուն ձեռքը։

 Կիպրոսի ճակատագիրը որոշող այս համաձայնագիրը ստորագրուեցաւ Պերլինի Վեհաժողովէն ճիշդ մէկ ամիս առաջ, երբ այդ ժողովին պիտի արծարծուէր Հայկական Հարցը, որ սակայն դրական որեւէ լուծում պիտի չստանար։ Գաղտնի այս դաշնագրով, Անգլիա կը խոստանար համոզել ռուսերը որ իրենց գրաւած շրջանները՝ Կարսը, Արտահանը եւ Պաթումը յանձնեն թրքական իշխանութեան, պայմանաւ սակայն, որ փոխարէնը, Օսմանեան կայսրութիւնը Անգլիոյ յանձնէ Կիպրոս կղզին։ Համաձայնութիւնը գործադրուեցաւ. Կիպրոս անցաւ Անգլիոյ ձեռքը, իսկ հայկական շրջանները ինկան Թուրքիոյ իշխանութեան տակ։

Այս կացութիւնը շարունակուեցաւ մինչեւ Համաշխարհային Երկրորդ պատերազմի վերջերը։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմէն վերջ, անգլիական մեծ կայսրութիւնը կը սկսի քայքայուիլ, եւ անոր իշխանութեան տակ գտնուող երկիրները, մէկը միւսին ետեւէն, կը տիրանան իրենց անկախութեան։ 1955ին Կիպրոսի յոյները կը փորձեն ձերբազատել Կիպրոսը անգլիական իշխանութենէն եւ զայն կցել Յունաստանի։ փորձը կը ձախողի քանի որ Անգլիան չէր ուզեր կորսնցնել կարեւոր դիրք ունեցող կղզին։ Յունաստանի կցուելու գաղափարին հակառակ էին նաեւ Կիպրոսի թուրք բնակիչները եւ Թուրքիոյ կառավարութիւնը։

1960 թուականին Կիպրոս վերջապէս անկախացաւ։ Անկախութենէն անմիջապէս ետք սկսան տարակարծութիւնները Կիպրոսի յոյներուն եւ թուրքերուն միջեւ։ Յոյները կ’առարկէին քանի որ թուրքերը փոքրամասնութիւն ըլլալով հանդերձ, ստացեր էին յոյներուն հաւասար իրաւունքներ։ Այս անհամաձայնութիւնները եւ փոխադարձ անզիջողութիւնները շարունակուեցան մինչեւ 1974։

1974ի ամառը, Յունաստանի կառավարութեան օժանդակութեամբ, տեղի ունեցաւ պետական հարուած մը նախագահ Մակարիոս Արքեպիսկոպոսի իշխանութեան դէմ։ Առիթէն օգտուեցաւ Թուրքիան, որ զինեալ ուժերով միջամտեց եւ գրաւեց Կիպրոսի հիւսիսային մասը, այսինքն կղզիին ընդհանուր տարածութեան մօտաւորապէս 40%ը։ Իր զինական տկարութեան պատճառով, Կիպրոսի ազգային պահակագունդը անկարող եղաւ կղզին պաշտպանելու թրքական ներխուժումին դէմ։

1974ին կիպրական հողի վրայ թրքական բանակի ցամաքահանումով սկսաւ կոտորածի եւ բռնագրաւումի նոր արշաւ մը։ Թրքական բանակները վայրագօրէն յարձակեցան անզէն ժողովուրդին վրայ, սպաննելով եւ թալանելով։ Թուրքերը չխնայեցին մանուկներուն, ծերերուն եւ կիներուն. սպանեցին եւ թալանեցին հաւատարիմ մնալով թուրքի հրէշային դիմագիծին։

Հայերը եւս ենթարկուեցան կողոպուտի եւ հալածանքներու թուրքին կողմէ։ ԱՆ գրաւեց հայկական կալուածներ եւ յոյներուն հետ հայերն ալ գաղթական դարձուց Կիպրոսի մէջ։ Հիւսիսային շրջաններէն տեղահան ըրաւ բոլոր ոչ-թուրք ժողովուրդը, զանոնք քշելով դէպի հարաւային շրջանները։ Թուրք պետութեան կատարած այս ոճրային  հալածանքին պատճառով, յոյն քաղաքացին, իր իսկ երկրին մէջ, դարձաւ գաղթական ու այսպէս, ենթարկուեցաւ հայու ճակատագրին։

 Իր կատարած բռնագրաւումը Թուրքիա արդարացուց, ըսելով թէ ինք գրաւած է Կիպրոս կղզին պաշտպանելու համար կիպրացի թուրքերուն իրաւունքները, որովհետեւ յոյները կը ծրագրէին Կիպրոսը միացնել Յունաստանին։ Սակայն, Թուրքիա Կիպրոսի թուրք ժողովուրդին իրաւունքներուն պաշտպանութեան մասին չէ որ կը մտածէր, այլ նպատակ ունէր գրաւել եւ իր իշխանութեան տակ առնել կարեւոր դիրք ունեցող այս կղզին։

 Թրքական ուժերը գրաւեցին Կիպրոսի ամենաբերրի եւ զարգացած շրջանները, տեղահան ըրին մօտ 200,000 յոյներ, որ այդ շրջաններու բնիկ ժողովուրդն էին եւ հոն կ’ապրէին դարերէ ի վեր։ Գրաւուած հողերուն վրայ, թուրք պետութիւնը հաստատեց թուրքերու յատուկ բնակութեան առանձին շրջան մը, օժտուած հարուստ հողով եւ տնտեսական լաւ կարելիութիւններով։

1975ին, Կիպրոսի հիւսիսային գրաւուած շրջանին մէջ, Թուրքիոյ համաձայնութեամբ եւ թելադրութեամբ, հաստատուեցաւ թրքական ինքնավար պետութիւն մը թուրք նախագահով մը։

Այս ձեւով, Կիպրոս բաժնուեցաւ երկու մասերու՝ մէկ մասը բնակուած թուրքերով, իսկ միւսը՝ յոյներով։ Արուեստական այս բաժանումը կատարուեցաւբռնի ուժով, գոհացում տալու համար Թուրքիոյ ծաւալողական ախորժակներուն։

Կը տեսնենք որ անգամ մը եւս թուրքերը, հետեւելով իրենց նախնիքներուն սովորութեան, կը խլեն ժողովուրդներուն իրաւունքները, կը գրաւեն անոնց հողերը, անոնց բնակիչները թափառական դարձնելով եւ վառ կը պահեն իրենց ոճիրի եւ բռնագրաւումի ժառանգը։ Ճիշդ այս պատճառով ծնունդ առած են կիպրական, հայկական, քրտական նոյնանման հարցերը եւ ազատագրական պայքարները։ Կիպրական ազատագրական պայքարին նպատակն է ազատագրել իր հիւսիսային հողամասը ստեղծելու համար միացեալ եւ անկախ Կիպրոս. Հայկական Հարցը կը հետապնդէ ազատագրումը Արեւմտահայաստանիբռնագրաւուած հողերուն, ստեղծելու համար Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստան, իսկ քրտական պայքարին նպատակն է Ազատ եւ Անկախ Քիւրտիստան։ Այս երեք ժողովուրդներուն թշնամին նոյն, ցեղասպան եւ թալանող թուրք պետութիւնն է։

Աշխարհի բոլոր պետութիւններն ալ կը տեսնեն թրքական այս անիրաւութիւնները, բայց ոչ մէկը պատրաստ է միջամտելու եւ պարտադրելու թուրք բնակիչներուն որ հեռանան Կիպրոսի հողերէն կամ հայուն վերադարձնեն իր իրաւունքը։ Այս պատճառով, Կիպրոսի կառավարութիւնը առիթ չի փախցներ եւ ամէն ջանք կը թափէ իր դատը միջազգային ժողովներուն օրակարգին վրայ դնելու, այնպէս ինչպէս հայ ժողովուրդը ամէն առիթ կ’օգտագործէ իր իրաւունքները եւ պահանջները ծանօթացնելու աշխարհին, պահանջելով թուրք պետութենէն բռնագրաւուած հողերուն վերադարձը իրենց բուն տէրերուն։

 Այնքան ատեն որ թուրք պետութիւնը կը պահէ իր նախնիքներէն ժառանգ մնացած հրէշային թալանողի նկարագիրը, այնքան ատեն որ թուրք պետութիւնը չի վերադարձներ հիւսիսային Կիպրոսը յոյներուն եւ հայկակն հողերը՝ հայերուն, պիտի չլուծուին կիպրական, հայկական եւ նոյն տեսակի հարցերը։

Այնքան ատեն որ Թուրքիա բռնագրաւուած կը պահէ յոյներուն եւ հայերուն հողերը, թրքական թալանիչ պետութեան դէմ պայքարը կը շարունակուի։

«Վազրիկ» Յունիս 2016

ARF BADANI բջիջային ծրագիր

appposter