ՍԵՐԳԷՅ ՓԱՐԱՃԱՆՈՎ

Սերգէյ Փարաճանով-Սարգիս Փարաճանեան հայ բեմադրիչ մըն է, որ արժանացած է միջազգային ճանաչումի։

 Ծնած է Թիֆլիս, ապա հաստատուած Ուքրանիա, որոշ ժամանակ մըն ալ՝ Վրաստան։

Փարաճանեանի սկզբնական գործերը, ինչպէս «Նռան գոյնը», «Հրեղէն ձիերը», «Սուրամի բերդը» ազգային արմատներուն վերադարձի կոչ կ’ուղղէին. բան մը, որ հեշտ չթուեցաւ խորհրդային օրուան իշխանութիւններուն ապազգայնացման քաղաքականութեան ծրագիրներուն։ 1969ին առաջին անգամ ցուցադրուեցաւ շարժապատկերի աշխարհի գլուխ-գործոց մը նկատուող «Նռան գոյնը», որ քանի մի շաբաթ ցուցադրուելէ ետք՝ Խորհրդային պաստառներու վրայ արգիլուեցաւ։

Փարաճանեան 1973ին բանտարկուեցաւ «գողութեան տարածման, օտար դրամանիշերու եւ արուեստի գործերու մաքսանենգութեան, միասեռականութեան եւ անձնասպանութեան մղելու» յանցանքներով։ Դատապարտուեցաւ խիստ հսկողութեան ճամբարային կեանքի։

1978ին ազատ կ’արձակուի եւ կը հաստատուի Թիֆլիս, ուր կը ձեռնարկէ «Արա Գեղեցիկ» ֆիլմի պատրաստութեան, որ կ’արգիլուի։ 1982ին դարձեալ կը ձերբակալուի ապա ազատ կ’արձակուի։

 Այնուհետեւ, ան Վրաստանի մէջ կը նկարահանէ նախ «Սուրամի բերդը» (1984) եւ ապա «Փիրոսմանի» (1985)։ Ան կ’իրագործէ նաեւ կարճ տեւողութեամբ շարք մը ժապաւէններ, ինչպէս՝ «Նատալիա Ուժուի» (1957), «Ոսկի ձեռքեր» (1957) եւ «Յակոբ Յովնաթանեան» (1968)։

Փարաճանեանի վերջին ֆիլմը կ’ըլլայ «Աշուղ ղարիպ»ը, որ 1988ի Սեպտեմբերին կը ցուցադրուի Իտալիոյ մէջ տեղի ունեցած Ֆիլմարուեստի Միջազգային փառատօնին։ Ան կը մահանայ Յուլիս 1990ին։         

 Հանճարեղ բեմադրիչը ծրագրած էր նկարահանել «Արա Գեղեցիկ», «Խոստովանանք Անդենականէն», «Սասնայ ծռեր», «Գրիգոր Նարեկացի», «Կոմիտաս», եւ նմանօրինակ այլ նիւթեր շօշափող ֆիլմեր։ Մահուան նախօրեակին, ան Հայաստանի մէջ կը պատրաստէր Ս. Էջմիածնի գանձերուն նուիրուած «Գանձեր Արարատ լերան ստորոտում» ֆիլմը։

ԱՐԱՄ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ

 Արամ Խաչատուրեան ծնած է Թիֆլիս, 6 Յունիս 1903ին։ Եղած է համեստ ընտանիքի մը երկրորդ որդին։ Տասը տարեկանին մտած է առեւտրական դպրոց, շուտով հասնելու համար ընտանիքին կարիքներուն։ Ան իր պատանեկութիւնը անցուցած է խղճալի եւ ողբալի վիճակի մը մէջ։ 

1919էն ետք Խաչատուրեան ամէն ճիգ կը թափէ ծանօթանալու համար երաժշտութեան։ 1925ին Վրաստանի կառավարութեան կողմէ կը ղրկուի Մոսկուա մասնագիտանալու համար։ 1932ին կը հիմնուի խորհրդային երգահաններու միութիւնը եւ Խաչատուրեան իբրեւ տաղանդաւոր հեղինակ մաս կը կազմէ այդ միութեան։ 1930ական թուականներուն կը սկսի ստեղծագործել սքանչելի գործեր, ինչպէս 1936ին «Սիմֆոնիկ պոէմ»ը։ 1938ին «Երջանկութիւն»ը, 1939ին «Ջութակի Քոնսէրթ»ը, 1940ին «Պէպօ»ն, «Այգի»ն, «Վալենսիայի Այրին», «Զանգեզուր»ը, «Դիմակահանդէս»ը։

1933ին կ’ամուսնանայ Նինա Մակարովայի հետ, եւ կ’ունենայ իր անդրանիկ որդին՝ Կարէնը։

 Բ. Աշխարհամարտի տարիներուն Խաչատուրեան կը ստեղծագործէ «Բ.համանուագ» երաժշտական պոէմը։ 1942ին տեղի կ’ունենայ «Գայանէ» պալէտի առաջին խաղարկութիւնը, որուն համար նիւթական պարգեւ կը ստանայ խորհրդային կառավարութենէն։

1973ին Երեւանի մէջ մեծ շուքով կը տօնուի երաժշտագէտ մեծ վարպետին ծննդեան 70ամեակը։                 

 Խաչատուրեան տարբեր թուականներու եւ տարբեր առիթներով եղած է ոչ թէ միայն Խորհրդային Միութեան այլազան քաղաքներու երգահանը, այլեւ՝ աշխարհի բոլոր ցամաքամասերուն վրայ ունեցած է մեծ յաջողութիւններ, ինչպէս 1950ին Հռոմ եւ Պոմպէյ, 1958ին Պուէնոս-Այրէս, 1959ին Վիեննա, 1960ին Նիւ-Եորք, 1960ին Քուպա, 1961ին Չիլի, 1962ին Եգիպտոս, 1963ին Գերմանիա, 1965ին Զուիցերիա, 1965ին Աթէնք, 1970ին Ճափոն։

 Բացառիկ յաջողութեան արժանացած է մա՛նաւանդ իր «Սուրերու պար» երաժշտական յօրինումը։

 Ան իր կեանքի մինչեւ վերջին օրերը ստեղծագործած է։

1978ի գարնան կը մահանայ սրտի տագնապի հետեւանքով։ Խորհրդային Հայաստանի իշխանութիւններուն պահանջով մարմինը կը փոխադրուի Մոսկուայէն եւ կը զետեղուի Երեւանի պետական պանթէոնի մէջ՝ ուրիշ հայ մեծ դէմքերու կողքին։

«Վազրիկ» Յունիս 2016

ARF BADANI բջիջային ծրագիր

appposter